Co to jest parodontoza?
Parodontoza (łac. periodontitis) to choroba zapalna przyzębia — zespołu tkanek otaczających i utrzymujących ząb w kości szczęki lub żuchwy. W skład przyzębia wchodzą: dziąsła, ozębna (więzadło łączące korzeń zęba z kością), cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego.
W zdrowym przyzębiu dziąsła ściśle przylegają do szyjek zębów, a kość sięga blisko granicy szkliwno-cementowej. Choroba przyzębia zaczyna się, gdy bakterie z biofilmu nazębnego wywołują stan zapalny w tkankach miękkich. Z czasem zapalenie niszczy więzadła i kość — powstaje kieszonka periodontologiczna, czyli patologiczne pogłębienie szczeliny między zębem a dziąsłem. Utrata kości jest nieodwracalna: kość wyrostka zębodołowego nie regeneruje się samoistnie po wyeliminowaniu stanu zapalnego.
Chorobę przyzębia dzielimy na dwa główne stadia:
- Zapalenie dziąseł (gingivitis) — dotyczy wyłącznie tkanek miękkich, jest odwracalne. Dziąsła są zaczerwienione i krwawią, ale kość jest nienaruszona.
- Parodontoza (periodontitis) — zapalenie obejmuje kość i więzadła. Utrata tkanek jest trwała. Choroba ma charakter przewlekły.
Według danych z Global Burden of Disease z 2019 roku ciężka postać parodontozy dotyczy ok. 11% populacji globalnej — to ponad 740 milionów ludzi. Łagodniejsze formy choroby przyzębia obejmują co najmniej połowę dorosłych na całym świecie. Parodontoza jest szóstą najczęstszą chorobą przewlekłą na świecie według danych Global Burden of Disease.
Czytaj więcej:
Parodontoza — kompletny przewodnik: objawy, przyczyny, leczenie i profilaktyka
Czym parodontoza różni się od zapalenia dziąseł?
To pytanie, które pojawia się bardzo często — i słusznie, bo różnica między tymi dwoma stanami ma zasadnicze znaczenie dla wyboru metody leczenia i rokowania.
Zapalenie dziąseł (gingivitis) to stan, w którym bakterie wywołują zapalenie wyłącznie w tkankach miękkich — dziąsłach. Objawia się zaczerwienieniem, opuchnięciem i krwawieniem przy dotykaniu lub szczotkowaniu. Kość i ozębna pozostają nienaruszone. Gingivitis jest w pełni odwracalne: po profesjonalnym oczyszczeniu zębów i poprawie higieny domowej dziąsła wracają do zdrowia.
Parodontoza to kolejny etap — zapalenie schodzi głębiej i atakuje struktury nośne zęba. Kieszonka periodontologiczna pogłębia się — głębokość ≥ 4 mm jest uznawana klinicznie za patologiczną i wymaga dalszej diagnostyki, kość wyrostka ulega resorpcji, a więzadła ozębnej ulegają zniszczeniu. Te zmiany są trwałe. Leczenie parodontozy nie odbuduje utraconej kości samoistnie — może jednak zatrzymać dalszy postęp choroby i ustabilizować stan przyzębia.
Ważna praktyczna informacja: nie każde zapalenie dziąseł prowadzi do parodontozy. O tym, czy choroba postąpi, decyduje kombinacja czynników — genetycznych, behawioralnych i ogólnoustrojowych. Osoby z genetyczną predyspozycją lub z cukrzycą, palące tytoń albo zaniedbujące higienę mają znacznie wyższe ryzyko przejścia gingivitis w periodontitis.
Więcej o zapaleniu dziąseł przeczytasz w artykule:
Zapalenie dziąseł — przyczyny i leczenie.
Czy parodontoza jest wyleczalna?
Przez większość swojego przebiegu — parodontoza jest bezbolesna. To właśnie sprawia, że tak wiele osób trafia do periodontologa dopiero w zaawansowanym stadium: brak bólu bywa mylnie interpretowany jako brak problemu.
W początkowych i umiarkowanych etapach choroby pacjent może odczuwać jedynie lekką wrażliwość dziąseł przy myciu zębów lub ich krwawienie. Kieszonki pogłębiają się stopniowo, kość ulega resorpcji — a wszystko to bezbólowo, bo tkanki przyzębia nie mają bogatego unerwienia czuciowego analogicznego do zębiny czy miazgi.
Ból pojawia się zazwyczaj dopiero w zaawansowanych stadiach choroby — przy głębokich kieszonkach z ropniem, przy ostrym zaostrzeniu stanu zapalnego lub przy znacznej ruchomości zęba z towarzyszącym urazem. Wrażliwość zębów na zimno i ciepło może być odczuwalna wcześniej — jako efekt cofania się dziąseł i odsłaniania szyjek zębowych.
Czy parodontoza jest zaraźliwa?
Parodontoza sama w sobie nie jest chorobą zaraźliwą w klasycznym sensie tego słowa. Jednak bakterie odpowiedzialne za jej wywołanie — m.in. Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia i Treponema denticola — mogą przenosić się między ludźmi przez ślinę, np. podczas pocałunków lub przy wspólnym użytkowaniu naczyń i sztućców.
Samo przeniesienie tych bakterii nie oznacza jednak, że u drugiej osoby rozwinęła się parodontoza. O tym, czy choroba się pojawi i jak będzie przebiegać, decyduje indywidualna odpowiedź immunologiczna, predyspozycje genetyczne, poziom higieny jamy ustnej i obecność innych czynników ryzyka (palenie, cukrzyca). U jednej osoby te bakterie mogą bytować bezobjawowo przez lata, u innej — wywołać szybko postępującą chorobę przyzębia.
Warto jednak wiedzieć, że w parach i rodzinach, w których jedna osoba choruje na parodontozę, pozostałe osoby mogą mieć wyższą ekspozycję na patogeny periodontologiczne. Regularne badania kontrolne są wtedy szczególnie wskazane.
Powiązane artykuły:
Kiedy do periodontologa — objawy, które wymagają wizyty
